Leercentrum
Ontdek hulpmiddelen die u kunnen helpen Artritis Psoriatica te begrijpen en te beheren.
Handleiding voor Artritis Psoriatica
Behandeling van Artritis Psoriatica: Behandelingen en Levensstijl
Hoe wordt artritis psoriatica behandeld?
Hoewel er geen genezing is voor artritis psoriatica, zijn er meerdere behandelopties met medicijnen om de ziekte en de symptomen onder controle te houden (3). Specifieke medicamenteuze behandelingen voor artritis psoriatica richten zich op:
BEHANDELINGEN MET MEDICIJNEN
-
verergering van de aandoening vertragen;
-
ontstekingen verminderen;
-
pijn verlichten;
-
huidsymptomen behandelen;
-
gewrichten zo mobiel mogelijk houden.
Voor de meeste mensen zal de behandeling voor artritis psoriatica bestaan uit het proberen van verschillende medicijnen. Aangezien veel mensen met artritis psoriatica ook psoriasis hebben, kan het behandelen van de aandoening lijken op het behandelen van twee ziekten. Sommige behandelingen werken voor beide ziektes, terwijl andere vooral voor de artritis of de huidproblemen werken.
Elke persoon met artritis psoriatica is anders. Artsen raden bepaalde behandelingen aan, afhankelijk van:
-
hoeveel en welke delen van het lichaam zijn aangetast;
-
hoe ernstig de ziekte is;
-
allergieën voor medicijnen en andere gezondheidsproblemen;
-
huidig medicijngebruik.
Vaak moeten mensen met artritis psoriatica meer dan één medicijn tegelijk innemen om de ziekte onder controle te houden - dit wordt combinatietherapie genoemd. Combinatietherapie kan het mogelijk maken om lagere doseringen van elk afzonderlijk medicijn te gebruiken.
Tijdens een opvlamming kunnen tijdelijk of voor langere tijd extra medicijnen worden toegevoegd.
Het is belangrijk om betrokken te zijn bij de gezamenlijke besluitvorming met uw arts(en) en u aan het behandelplan te houden. Geef eventuele problemen met medicatie, zoals bijwerkingen of problemen om u aan het behandelplan te houden door, zodat er stappen kunnen worden genomen om het probleem of de problemen aan te pakken.
BEHANDELING VOOR ARTRITIS
De receptvrije medicijnen en medicijnen op recept
voor artritis psoriatica bestaan uit:
-
niet-steroïde anti-inflammatoire medicijnen (NSAID’s);
-
steroïde medicatie (corticosteroïden);
-
ziekte modificerende anti-reumatische medicijnen (DMARD’s).
Niet-steroïde anti-inflammatoire medicijnen (NSAIDs)
NSAID’s kunnen de pijn verlichten en ontstekingen verminderen, maar ze zijn misschien niet genoeg om de symptomen van artritis psoriatica te behandelen (9).
Er zijn twee soorten NSAID’s:
-
traditionele NSAID’s, zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac;
-
COX-2-remmers, zoals celecoxib en etoricoxib.
Zoals alle geneesmiddelen kunnen NSAID’s bijwerkingen hebben. U arts zal voorzorgsmaatregelen nemen om het risico op bijwerkingen te verminderen door de laagste dosis voor te schrijven die nodig is om uw symptomen zo kort mogelijk onder controle te houden.
NSAID’s kunnen soms de maag en darmen aantasten en spijsverteringsproblemen veroorzaken, zoals indigestie en maagzweren (17). Een medicijn genaamd een protonpompremmer (PPI), zoals omeprazol of lansoprazol, kan ook worden voorgeschreven om de maag te helpen beschermen.
Chronische behandeling met NSAID’s kan ook het risico op hartaanvallen, beroertes en andere hartproblemen verhogen (17). Laat aan uw arts weten of er risicofactoren zijn die uw algemene risico kunnen verhogen, bijvoorbeeld roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterolgehalte, diabetes of een familiegeschiedenis van hartaandoeningen. Sommige mensen hebben ontdekt dat het gebruik van NSAID’s hun psoriasisklachten verergerden. Informeer uw arts als dit bij u of jou gebeurt.
Steroïde medicijnen (corticosteroïden)
Net als NSAID’s kunnen corticosteroïden ontstekingen en pijn helpen verminderen (18).
Als u één pijnlijk en/of gezwollen gewricht heeft, kan uw arts de medicatie direct in het gewricht spuiten. Het effect kan enkele weken tot enkele maanden aanhouden. Te veel steroïden injecties in hetzelfde gewricht kunnen echter het omliggende weefsel beschadigen. Daarom zal uw arts meestal niet meer dan drie injecties per jaar aanraden.
Wanneer meerdere gewrichten ontstoken zijn, kunnen corticosteroïden worden ingenomen als tablet of als injectie in de spier. Artsen zijn hier echter voorzichtig mee omdat corticosteroïden bij langdurig gebruik bijwerkingen kunnen veroorzaken, zoals gewichtstoename, osteoporose, een verhoogd risico op infecties en cardiovasculaire voorvallen. Vanwege deze bijwerkingen zal uw arts u de laagste dosis voorschrijven die nodig is om uw symptomen zo kort mogelijk onder controle te houden. Psoriasis kan opvlammen wanneer u stopt met het gebruik van orale corticosteroïden.
Ziektemodificerende antireumatische medicijnen (DMARDs)
DMARD’s zijn krachtige medicijnen die ontstekingen verminderen en kunnen voorkomen dat artritis psoriatica erger wordt (19). DMARD’s kunnen schade aan uw gewrichten helpen voorkomen.
Veel DMARD’s behandelen zowel psoriasis als artritis psoriatica. Omdat dit type medicijn de oorzaak van uw aandoening behandelt en niet de symptomen, kan het tot drie maanden duren voordat u verschil voelt. Daarom is het belangrijk om de medicatie te blijven nemen, zelfs als het in eerste instantie niet lijkt te werken.
Zoals alle medicijnen kunnen DMARD’s bijwerkingen hebben. Hoewel DMARD’s zeer effectief kunnen zijn, verminderen deze medicijnen de activiteit van het immuunsysteem (immunosuppressiva) en verhogen ze het risico op een infectie. Het is echter belangrijk om te onthouden dat het niet behandelen van artritis psoriatica kan leiden tot blijvende schade aan botten en gewrichten.
Er zijn drie soorten DMARD’s zoals beschreven in Tabel 1.
Tabel 1: Soorten ziektemodificerende antireumatische medicijnen.
Traditioneel
Traditionele DMARD’s (csDMARD’s) worden het langst gebruikt en hebben een breed immuunsysteem onderdrukkend effect. Deze medicijnen worden meestal via de mond ingenomen.
Voorbeeld: methotrexaat, sulfasalazine.
Biologisch
Biologische DMARD’s (bDMARD’s) verstoren belangrijke stappen in het ontstekingsproces en werken over het algemeen sneller dan traditionele DMARD’s. Deze medicijnen worden meestal in de vorm van een injectie gegeven.
Voorbeeld: adalimumab, etanercept.
Gericht
Net als biologische DMARD’s blokkeren gerichte DMARD’s (tsDMARD’s) belangrijke stappen in het ontstekingsproces. Deze medicijnen worden meestal via de mond ingenomen.
Voorbeeld: tofacitinib.
BEHANDELING VOOR PSORIASIS
Medicijnen met en zonder recept te verkrijgen voor psoriasis zijn onder andere:
-
medicatie die direct op de huid wordt toegepast, zoals zalven op basis van vitamine D, vitamine A-derivaten, salicylzuur, koolteer of corticosteroïden;
-
lichttherapie die gebruik maakt van ultraviolet licht (UVB) kan worden voorgeschreven om huiduitslag te behandelen en te verminderen. Alleen uw arts mag lichttherapie voorschrijven, probeer niet om uw huid zelf te behandelen met zonlicht of zonnelampen;
-
sommige DMARD’s en biologische therapieën die worden gebruikt voor artritis kunnen ook helpen bij psoriasis.
VACCINATIES
Als u artritis psoriatica heeft, kunt u een hoger risico op infecties hebben en kunnen infecties ernstiger zijn (20). Dit kan het gevolg zijn van de artritis zelf of van de behandeling ervan.
Artritis psoriatica wordt veroorzaakt door een fout in het immuunsysteem en kunt u kwetsbaarder maken voor infecties. Bovendien dempen sommige medicijnen die worden gebruikt voor de behandeling van artritis psoriatica (bijv. DMARD’s en/of steroïden) het immuunsysteem, dat wil zeggen dat ze werken als immunosuppressiva, waardoor u ook vatbaarder wordt voor infecties.
Een verhoogd risico op infectie door een medische aandoening en/of medicijnen wordt immunosuppressie genoemd.
Uw reumatoloog kan u advies geven op basis van uw leeftijd en uw risico op het krijgen van bepaalde infectieziekten (zoals COVID-19, griep, longontsteking, gordelroos of hepatitis B). Vaccinaties zijn veilig en kunnen u helpen om ernstige infecties te voorkomen.
NIET-MEDICAMENTEUZE BEHANDELINGEN
Medicijnen zijn niet de enige manier om de symptomen van artritis psoriatica te behandelen of te onderdrukken. Er zijn veel dingen die u kunt doen, naast het nemen van voorgeschreven medicijnen, die de kwaliteit van uw leven kunnen verbeteren door pijn en ontsteking te verminderen en uw algehele gezondheid te verbeteren.
UW STEM IS BELANGRIJK
Uw ervaringen - hoe uw therapieën werken, welke bijwerkingen u ervaart, hoe uw symptomen u beïnvloeden, welke uitdagingen u in uw dagelijks leven ondervindt als gevolg van artritis psoriatica - zijn zeer belangrijke stukjes informatie.
Deze stukjes informatie worden patiëntgerapporteerde uitkomsten (PRO’s) genoemd en kunnen worden verzameld via een vragenlijst voorafgaand aan uw afspraak bij de reumatoloog. PRO’s kunnen uw arts helpen de impact van uw ziekte te beoordelen en uw behandelplan beter te evalueren. Deze vragenlijsten kunnen u ook helpen bij het zelf management van uw aandoening.
Enkele vragenlijsten die uw reumatoloog kan gebruiken zijn:
-
PSAID (Psoriatic Arthritis Impact of Disease): meet de impact van uw ziekte op je lichamelijke en mentale gezondheid;
-
VAS (Visual Analogue Scale): een eenvoudig hulpmiddel om uw pijn te volgen en te meten;
-
IPAQ (International Physical Activity Questionnaire): meet de intensiteits niveaus van lichamelijke activiteit en de tijd die mensen zittend doorbrengen als onderdeel van hun dagelijks leven;
-
HAQ (Health Assessment Questionnaire): meet uw lichamelijke functie en invaliditeit als gevolg van artritis;
-
FACIT-F (Functional Assessment of Chronic Illness Therapy - Fatigue): meet uw vermoeidheid die veroorzaakt wordt door de artritis;
-
WPAI (Work Productivity and Activity Impairment): meet beperkingen in werk en activiteiten;
-
HADS (Hospital Anxiety and Depression Scale): meet de mate van angst en depressie;
-
PsAQoL (Psoriatic Arthritis Quality of Life): meet de kwaliteit van leven bij mensen met artritis psoriatica;
-
EQ-5D (EuroQol-5 Dimensions): meet de kwaliteit van leven in relatie tot 5 dimensies - mobiliteit, gebruikelijke activiteiten, zelfzorg, pijn en ongemak, en angst en depressie;
-
SF-36 (Short Form-36): meet de kwaliteit van leven en omvat 8 domeinen van gezondheid - lichamelijk functioneren, sociaal functioneren, rolbeperkingen door lichamelijke of emotionele problemen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, vitaliteit en mentale gezondheid.
Dus als uw arts of verpleegkundige u vraagt om een vragenlijst in te vullen, neem er dan de tijd voor en wees eerlijk!
FYSIOTHERAPIE EN ERGOTHERAPIE
Fysiotherapie is het meest effectief als u last heeft van (21):
-
bewegingsverlies door ontsteking in de schouder, pols, hand, knie of voet;
-
ernstige enthesitis of dactylitis;
-
inflammatoire rugpijn.
Fysiotherapie richt zich op (21):
-
de mobiliteit verbeteren en het gebruik van aangetaste gewrichten herstellen;
-
het vergroten van de spierkracht om de gewrichten te ondersteunen;
-
fitheid behouden;
-
het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren te behouden.
Ergotherapie kan ook nuttig zijn, vooral als u moeilijkheden ondervindt bij dagelijkse activiteiten.
Ergotherapie kan u helpen uw deelname aan dagelijkse activiteiten te maximaliseren.
De strategieën omvatten het gebruik van hulpmiddelen (bijvoorbeeld braces, spalken) en bewegingsaanpassing om mensen te helpen hun gewrichten te beschermen door taken op een andere manier uit te voeren dan ze gewend zijn (bijvoorbeeld door beide handen te gebruiken).
CHIRURGIE
De meeste mensen met artritis psoriatica zullen nooit een gewrichtsoperatie nodig hebben. Als de gewrichten echter ernstig beschadigd zijn door de artritis, of als andere behandelingen de pijn niet verminderen, kunnen beschadigde gewrichten worden vervangen door plastic, metalen of keramische prothesen om de pijn te verminderen en de functie en levenskwaliteit te verbeteren.
AANVULLENDE BEHANDELINGEN
Sommige mensen met artritis psoriatica vinden dat aanvullende therapieën nuttig kunnen zijn. Overleg echter altijd met uw arts voordat u aanvullende therapieën probeert.
Er is geen wetenschappelijk bewijs dat ondersteunt dat het nemen van welk voedingssupplement dan ook, zoals visoliecapsules, werkt bij de behandeling van artritis psoriatica.
Daarnaast is er niet genoeg wetenschappelijk bewijs om het gebruik van aanvullende therapieën, zoals balneotherapie of acupunctuur, als behandeling voor artritis psoriatica te ondersteunen.
Aanvullende therapieën kunnen reageren op andere behandelingen, dus bespreek het met uw arts als je uw gebruikt of overweegt te gaan gebruiken.
ZELFZORG EN LEVENSSTIJL
Zittend gedrag
Sedentair gedrag, gekenmerkt door lange perioden van zitten, vormt een risico voor de gezondheid en het welzijn wanneer het dagelijks gedurende meer dan 8 uur wordt herhaald of langer dan 30 minuten zonder onderbreking wordt volgehouden.
Aangezien mechanische belasting in het geval van een ontstekingscrisis het ontstaan van enthesitis kan bevorderen, is het noodzakelijk om de ontsteking onder controle te krijgen voordat het niveau van de gebruikelijke lichamelijke activiteit wordt verhoogd of een trainingsprogramma wordt gestart.
In ieder geval wegen de gunstige effecten van fysieke activiteit en lichaamsbeweging op ziekte, welzijn en gerelateerde comorbiditeiten op tegen het risico van enthesitis veroorzaakt door mechanische belasting, dat laag is. (25).
Dieet
Hoewel er geen specifiek dieet is dat artritis psoriatica kan behandelen, kan het aannemen van een voedzaam en uitgebalanceerd voedingsplan een belangrijke rol spelen bij het onder controle houden van symptomen en het verbeteren van het algehele welzijn.
Onderzoek suggereert dat het aannemen van een mediterraan dieet (Afbeelding 3, linkerkant), dat fruit, groenten, vezels, onverzadigde vetten en vitamines bevat, de impact van uw artritis met psoriasis zou kunnen verminderen (26). Dit type dieet heeft ontstekingsremmende voordelen die de ziekteactiviteit helpen beheersen. Het uitproberen van deze eetwijze zou u dus kunnen helpen om de symptomen van artritis psoriatica te verlichten.
Het gebruik van omega-3 vetzuren, die vaak voorkomen in vette vis (zoals zalm, makreel of lijnzaad), kan ook ontstekingsremmend werken, waardoor gewrichtsstijfheid en gevoeligheid kunnen verminderen (27).
Antioxidanten in kleurrijke vruchten en groenten (zoals bessen, spinazie en boerenkool) bieden ook krachtige ontstekingsremmende eigenschappen die gewrichtsontsteking en ongemak bij mensen met artritis psoriatica zouden kunnen verlichten.
In het algemeen wordt aanbevolen om te streven naar een evenwichtige inname van 2-5 porties fruit en 3-5 porties groenten per dag, omdat deze voedingsrijke voedingsmiddelen essentiële antioxidanten bevatten die kunnen bijdragen aan het beheersen van gewrichtsontstekingen en de algehele gezondheid.
Figuur 3: Gunstige (aan de linkerkant) en schadelijke (aan de rechterkant) voedingspatronen. Aangepast van Guilliams et al., 2023 (28).
Het verminderen van de inname van suiker, verzadigde vetten, en natrium kan u helpen om een gezond gewicht te behouden.
Obesitas is gekoppeld aan een grotere kans op het ontwikkelen van artritis psoriatica, wat het belang van gewichtsbeheersing onderstreept, vooral voor psoriasispatiënten die vaak last hebben van metabool syndroom en obesitas (29).
Studies suggereren dat sedentair gedrag bij mensen met artritis psoriatica kan bijdragen aan een verhoogde stijfheid van de gewrichten, verminderde spierkracht en een verminderde gewrichtsfunctie. Daarnaast kan een zittende levensstijl symptomen zoals vermoeidheid en depressie, die vaak voorkomen bij artritis psoriatica, verergeren. Hoewel de precieze mechanismen niet volledig worden begrepen, wordt het handhaven van een actieve levensstijl over het algemeen als gunstig beschouwd voor het beheersen van de symptomen van artritis psoriatica.
De risico’s van sedentair gedrag nemen nog meer toe als mensen inactief zijn; dat wil zeggen als ze niet voldoen aan de aanbevelingen voor lichaamsbeweging van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), die hieronder worden beschreven.
Lichamelijke activiteit
Regelmatige lichaamsbeweging blijkt veel voordelen te hebben voor mensen met artritis psoriatica. Lichamelijke activiteit heeft betrekking op alle lichaamsbewegingen die resulteren uit spiercontractie, ongeacht de context waarin ze worden uitgevoerd: vrije tijd, vervoer van en naar plaatsen, of als onderdeel van iemands werk.
Lichamelijke activiteit kan helpen om de flexibiliteit van de gewrichten te verbeteren, ontstekingen te verminderen en de algehele gewrichtsfunctie te verbeteren. Bovendien kan lichaamsbeweging bijdragen aan een betere geestelijke gezondheid, omdat het symptomen van depressie en angst kan helpen verlichten die vaak gepaard gaan met chronische aandoeningen zoals artritis psoriatica. Lichaamsbeweging kan u ook helpen op gewicht te blijven, wat essentieel is omdat overgewicht de druk op de gewrichten kan verhogen (22).
De aanbeveling van de WHO is om ten minste ~20 minuten per dag aan lichaamsbeweging te doen, zoals stevig wandelen (23). Deze aanbeveling wordt ook overgenomen door de Europese vereniging voor Reumatologie (EULAR) (24).
Een fysieke activiteit van 20 minuten met een matige intensiteit komt overeen met een opeenstapeling van ongeveer 2000 stappen. Als u uitgaat van een functionele activiteit van 4500 stappen per dag in verband met het uitvoeren van activiteiten van het dagelijks leven zoals verzorging, koken, schoonmaken, reizen van en naar werk/school, dan vertegenwoordigen de WHO-aanbevelingen, wanneer ze worden uitgedrukt in het totale aantal stappen per dag, de som van de twee soorten activiteiten en komen ze overeen met een opeenstapeling van 6500 dagelijkse stappen onder normale leefomstandigheden.
Lichaamsbeweging
De meest behulpzame vormen van lichaamsbeweging voor artritis psoriatica richten zich op het verbeteren van flexibiliteit, kracht en cardiovasculaire conditie zonder overmatige belasting van de gewrichten. Activiteiten met weinig impact, zoals zwemmen, wandelen en fietsen, worden vaak aanbevolen. Krachttrainingsoefeningen, waaronder weerstandstraining en rustige yoga, kunnen helpen om de spierondersteuning rondom de gewrichten te verbeteren.
Oefeningen in het water zijn vooral voordelig omdat ze zorgen voor drijfvermogen, waardoor de gewrichten minder worden belast. De voordelen van deze oefeningen zijn onder andere een grotere mobiliteit van de gewrichten, minder pijn en stijfheid, een verbeterde spierspanning en een beter algeheel welzijn.
Mensen met artritis psoriatica moeten een aangepaste routine van fysieke activiteiten volgen die rekening houd met hun specifieke symptomen en beperkingen.
De iPROLEPSIS app is bedoeld om u te helpen bij het beperken van sedentair gedrag, het verhogen van de fysieke activiteit en het verbeteren van de dagelijkse functioneren met specifieke en veilige aanbevelingen voor trainingsprogramma’s (voor meer informatie zie hoofdstuk “iPROLEPSIS”).
Overgewicht kan gewrichtsklachten en ontsteking vergroten, vooral in lastdragende gewrichten (zoals de heupen, knieën en wervelkolom). Let dus goed op uw voedingskeuzes, want deze kunnen u helpen om uw symptomen onder controle te houden.
Vitamine D helpt bij de opname van calcium, wat nodig is voor gezonde botten. Daarnaast helpt vitamine D ons immuunsysteem te versterken, virussen te bestrijden en vermoeidheid tegen te gaan. Het is zelfs in verband gebracht met een goed humeur, waarbij een tekort kan leiden tot angst en depressie.
Vitamine D is een vetoplosbare vitamine die ons lichaam aanmaakt wanneer de huid wordt blootgesteld aan zonlicht. Het kan ook worden verkregen uit bepaalde voedingsmiddelen of supplementen. Deze vitamine heeft verschillende vormen, maar de belangrijkste zijn vitamine D2 (ergocalciferol) en vitamine D3 (cholecalciferol). Vitamine D3 is de vorm die onze huid van nature aanmaakt als reactie op zonlicht. Onderzoek wijst uit dat mensen met artritis psoriatica vaak lagere vitamine D-spiegels hebben dan anderen (30).
Voldoende vitamine D kan helpen om sommige symptomen van artritis met psoriasis te verlichten. De beste manier om hiervoor te zorgen is door voldoende in de zon te gaan. Ongeveer 10 tot 30 minuten in de zon tussen 10 uur ‘s ochtends en 3 uur ‘s middags, minstens twee keer per week, is over het algemeen voldoende voor de meeste mensen om voldoende vitamine D aan te maken. De exacte tijd die nodig is hangt af van factoren zoals huidtype, breedtegraad, hoogte en seizoen.
De Medische Raad van De Amerikaanse National Psoriasis Foundation beveelt vitamine D-supplementatie aan voor patiënten met artritis psoriatica en moedigt patiënten met overgewicht of obesitas aan om te proberen gewicht te verliezen door middel van een gecontroleerd dieet (31). U moet echter advies vragen aan uw arts.
Hydratatie is een ander belangrijk aspect dat vaak over het hoofd wordt gezien, maar dat cruciaal is bij het omgaan met artritis psoriatica. Hoewel er geen specifieke hydratatierichtlijnen zijn voor mensen met artritis psoriatica, ondersteunt het dagelijks drinken van ongeveer twee liter water niet alleen het behoud van de algehele gezondheid (32), maar helpt het ook bij het smeren en efficiënt functioneren van de gewrichten, waardoor ongemak bij het bewegen wordt verminderd.
Sommige mensen vinden dat bepaalde voedingsmiddelen hun artritissymptomen kunnen uitlokken of verergeren. Hoewel deze triggers per persoon kunnen verschillen, zijn rood en bewerkt vlees, verzadigde vetten, zout en additieven en geraffineerde koolhydraten veelvoorkomende veroorzakers (Afbeelding 3; rechterzijde). Het in de hand houden van uw voeding en het identificeren van mogelijk ‘trigger’-voedsel door een geplande dieetaanpak of begeleid door een zorgprofessional kan helpen bij het beheersen van pijn, vermoeidheid en opvlammingen (33).
Het is essentieel om begeleiding te krijgen van een zorgverlener of een diëtist met expertise in artritis psoriatica om een persoonlijk voedingsplan te ontwikkelen (28) dat is afgestemd op individuele voorkeuren en behoeften. Een persoonlijk plan is erop gericht om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen, het gewicht te beheersen en het algehele welzijn te bevorderen, waarbij de unieke uitdagingen van artritis met psoriatica worden aangepakt.
Roken en alcoholgebruik
Roken is slecht voor uw algehele gezondheid, omdat het de kans op mogelijke complicaties, zoals hartproblemen en kanker, vergroot. Roken kan u ook minder gevoelig maken voor behandeling en uw psoriasissymptomen verergeren (34, 35).
Alcohol kan de werkzaamheid van sommige geneesmiddelen verstoren of de bijwerkingen vergroten (36, 37). Sommige onderzoeken suggereren ook dat alcohol opvlammingen kan uitlokken (38).